Leren investeren - de regels van ons spel

Doel van het spel

Het belangrijkste doel van het spel is: Leren over investeren.

Opzet

Er is een speelgoedhuis waarin geïnvesteerd kan worden met echt geld. De speelgoedfiguren die erin wonen betalen huur in echt geld. Hoe meer er is geïnvesteerd in het huis, hoe meer huur het oplevert.

Regels en verloop van het spel

• Je mag investeren met geld van hier. Dus niet thuis je spaarpot stukslaan en dat hier investeren.
• Je krijgt 30% rendement.*
• Je mag zelf weten wat je met het rendement doet. Als het maar legaal is en bij je leeftijd past.
• Je mag je investering verkopen, maar dat kan alleen in 2 stappen: je kondigt het aan en de volgende keer dat je komt, mag je verkopen. Er vindt geen waardeontwikkeling plaats.
• Het spel stopt op je 18e**.

Rendement onbekend

Vooraf: de kinderen hebben nog geen idee van dit percentage. Omdat de intervallen waarmee ze hier komen erg verschillen hebben ze ook nog geen logica kunnen ontdekken in de bedragen die ze krijgen. Alleen dat degene die meer geïnvesteerd heeft, meer krijgt.

*Rendement: 50% - 30% - ?%

We zijn een beetje zoekende naar wat het rendement zou moeten zijn. We hebben met dit percentage geschoven en gaan er nog mee schuiven. We zijn van 50% (dat was een beetje out of the blue) in het begin naar de huidige 30% gegaan, omdat we het minder onrealistisch wilden maken.

Naar de € 5.000

Binnenkort passen we het rendement weer aan. Inmiddels hebben we namelijk bedacht dat we het mooi zouden vinden als ze rond de € 5.000 uit kunnen komen. Ook willen we naarmate ze ouder worden, het rendement wat realistischer maken, omdat anders het echte investeren zo tegen gaat vallen. Maar de boodschap dat investeren steeds meer oplevert, moet wel overeind blijven.

Rekenen

We gaan er nog even aan rekenen en bedenken hoe we het precies willen doen, waarbij we in ieder geval wat ruimte willen laten voor niet investeren (wat betekent dat ze, als ze wel alles investeren, boven die € 5.000 uitkomen).

**Wanneer houdt het op?

We moeten ook wat bedenken voor hun leeftijdsverschil. Als ze allebei tot hun 18e mogen investeren kan Erika anderhalf jaar langer rendement maken. Nou hoeft voor mij niet alles precies eerlijk te zijn, maar dit verschil is te groot. Misschien dat we het middelen, dus doorgaan tot Paul een paar maanden ouder is dan 18 (en Erika logischerwijs een paar maanden jonger).

Schenkbelasting

Terwijl ik deze blogpost typ, realiseer ik me dat we ook rekening moeten houden met schenkbelasting. We zijn wel officieel pleegouder, maar niet fulltime dus de vrijstelling is niet zo hoog. Dat betekent waarschijnlijk dat we het bedrag in tweeën op moeten delen (kijkende naar de huidige regels) of misschien toch nu een rekening op hun naam openen. Daar moeten we nog even in duiken.

Risico

Op het moment zit er geen risico is het spel. Mogelijk dat we dat toevoegen als de kinderen wat ouder zijn. Het maakt het ingewikkelder, maar wel realistischer.

Ontwikkeling

Kortom: het spel is in ontwikkeling. Dat is prima, want zoals het nu is, past het goed bij de leeftijd en interesse van onze logeetjes. Als we voor onszelf eenmaal duidelijk hebben, hoe we het met rendement gaan doen, kunnen we ze dat uitleggen zodra ze er klaar voor zijn. Hetzelfde geldt voor het risico en de einddatum.

Klusjes en ondernemen door kinderen

Onze logeetjes willen graag geld verdienen. Creatief als ze zijn bedenken ze daar verschillende manieren voor die neerkomen op klusjes doen voor geld en ondernemersachtige dingen. De klusjes kwamen laatst vluchtig ter sprake. Omdat we op pad gingen was er geen tijd voor klusjes en is dat onderwerp niet verder uitgediept.

Voorstelling

Eerder al probeerden ze geld te verdienen met de voorstelling 'Creepy'. Zij zouden binnen voor het raam een voorstelling geven, het publiek mocht buiten kijken. Betalingen konden plaatsvinden via de brievenbus. Geheel coronaproof dus.

Reclame

Helaas (nou ja, ik vond het sneu voor ze, maar was ook wel een beetje opgelucht) kwam er niemand opdagen. Dat kán te maken hebben gehad met het moment van de voorstelling: zondagochtend negen uur een paar weken geleden. Dat was vroeg en koud. Bovendien hadden ze - behalve een niet al te best leesbare poster voor het raam - geen reclame gemaakt.

Ranja

Die middag kwamen ze met iets anders: ranja verkopen. Een klassieker! Het was te laat om het idee uit te voeren (ook al omdat ik er niet onverdeeld enthousiast over ben). We bespraken nog wel even wat er allemaal voor nodig is: ranja, bekertjes, een goede plek om het te verkopen, wisselgeld, dat soort dingen.

Bootjes en boeken

Andere ideeën zijn het verhuren van bootjes (meervoud, ze denken graag groot) en het verkopen van zelfgeschreven boeken (ze hebben er al een stuk of drie geschreven; bootjes hebben ze overigens nog nul).

Super en moeilijk

Ik vind het super dat ze geld willen verdienen en zou dat graag stimuleren. Toch vind ik het ook moeilijk. Ik zou het vervelend vinden als onze buren en buurtgenoten zich verplicht voelen om een bekertje ranja te kopen of naar een voorstelling te komen kijken. En niet alles moet om geld draaien. De tijd die in het investeringsproject gaat zitten (kijken hoeveel huur ze verdiend hebben, bedenken wat ze ermee gaan doen, ...) - gemiddeld een half uurtje - vind ik eigenlijk wel genoeg. Maar ja, dat project heeft dit natuurlijk wel aangezwengeld.

Kiyosaki - all you can read

Ik heb het idee dat dat in Nederland, buiten Koningsdag, ook niet zo gebruikelijk is. In mijn beeld is het bijvoorbeeld in Amerika veel gebruikelijker. Robert Kiyosaki (schrijver van Rijke pa, Arme pa) die als kind in de kelder een soort stripbibliotheek runde (all you can read voor 10 cent); volgens mij zou dat in Nederland op weerstand stuiten. Misschien zegt dat meer over mij dan over de gemiddelde Nederlander. Ben wel benieuwd hoe jullie daarover denken.

Klusjes: niet te lang

Ook over het klusjes doen, heb ik zo mijn beperkende ideeën. Ik vind ten eerste dat de weekenden hier vooral leuk en ontspannend moeten zijn en dat ze dus niet het hele weekend met betaalde klusjes bezig moeten zijn. Daarmee sla ik meteen een beetje door. Want ik weet helemaal niet of ze het hele weekend klusjes willen doen. Elke dag maximaal een half uurtje of zo, moet eigenlijk best kunnen, als ze dat willen. Het is per slot van rekening ook leerzaam.

Klusjes horen erbij

Ten tweede vraag ik me af wat voor klusjes. Dingen als tafel dekken of afruimen horen er gewoon bij. Daar betalen we niet voor. Het enige wat ik kan bedenken is het wegbrengen van een vuilniszakje of het plastic naar de containers hier om de hoek.

Criteria voor een betaald klusje

Nou zijn ze best creatief (dat had ik al een keer gezegd hè, sorry) dus ze kunnen zelf vast meer verzinnen. Dan hoeven wij alleen maar 'ja' of 'nee' te zeggen. Wat zijn dan de criteria? Even denken:

1. Verantwoord (ze mogen bijvoorbeeld niet de lege wijnflessen naar de glasbak brengen).
2. Voor ons, niet iets waar ze zelf (ook) gebruik van maken.
3. Waardevol: het moet iets zijn wat ons echt helpt of waar we blij van worden, iets waar we echt geld voor overhebben.
4. Kort: het mag niet te veel tijd kosten. Het moeten klusjes zijn, geen werk.

Klusjeslijst

Inmiddels heb ik even klusjes zitten googelen en me laten inspireren. Grappig trouwens dat heel veel artikelen over kinderklusjes verwijzen naar een oude post hierover op huisvlijt.
Ik ben tot de volgende klusjes gekomen die ze wat mij betreft misschien wel (ik ben bijna om) voor geld kunnen doen:

• (Plastic) afval wegbrengen*
• Sokken uitzoeken (alleen die van Meneer want ik draag nooit dezelfde sokken)
• Trappen afstoffen (misschien ook plinten)*
• Deurknoppen en trapleuningen schoonmaken*

*Omdat ze hier maar af en toe zijn wordt het grootste deel van het stof, afval en vuil door ons geproduceerd, dus deze klusjes voldoen aan criterium 2 'voor ons'.

Glijdende schaal

Ze mogen de lijst zelf aanvullen. Ben benieuwd of ze er volgende keer weer over beginnen. Wie weet met welke fantastische klusjes ze dan komen.
Meneer oppert nu dat ze de auto van binnen kunnen schoonmaken. Gezien de staat van onze auto zijn ze daar waarschijnlijk langer dan een half uur mee bezig. Daarom had ik hem niet opgenomen. Maar het zou wel fijn zijn. Haha, ik voel me nu al van de schaal afglijden.

Heitje

Dan is nog de vraag hoeveel we ze hiervoor gaan betalen. Niet zoveel. Tien cent voor een stofvrije trap? 20 cent voor het wegbrengen van een afvalzak? Aan dat soort bedragen zit ik te denken. Het voelt een beetje krenterig, maar ik wil ze vooral niet te veel betalen.
Tot slot is er nog het heitje voor een karweitje: bij de buren aanbellen en vragen of die een klusje hebben. Daar wil ik de buren eigenlijk niet mee belasten. Ook hier geldt, net als bij de voorstelling en de ranja, dat ik het vervelend zou vinden als ze zich verplicht voelen.

Wat vinden jullie? Gewoon laten gaan met die ondernemerszin? Betaalde klusjes laten doen? De buren in bescherming nemen?

Leren over investeren 2

Previously on MMW: 

Het is mei 2019, playmobilprinses PP en de draak betrekken het nieuwe verhuurhuis van Meneer en Mevrouw MW en hun logeetjes. Vanaf dat moment betalen PP en de draak huur. De logeetjes kopen ijs en katapultkalkoenen, Meneer en Mevrouw MW krijgen een lesje in geduld.

And now the conclusion
(nog niet echt, maar dat zeggen ze bij netflix ook altijd)

December 2019 kwamen de logeetjes weer, en wéér maakte het verschil in huur nauwelijks indruk. Het was vooral heel erg leuk dat er weer huur betaald was. (Dat leerpunt - hoe fijn het is dat investeringen periodiek geld opleveren zonder dat je er iets voor hoeft te doen - is in ieder geval in de pocket.)

Honderd euro!

December is ook de tijd dat Opa Money Wenkbrauw enveloppen uitdeelt aan kinderen en (logeer)kleinkinderen. De inhoud van de envelop was ongeveer 30 keer zo groot als de huur en maakte wel degelijk indruk. 100 euro! Wat je daar wel allemaal niet mee kunt doen!

Minecraft

Paul was er snel uit: hij wilde minecraft kopen. We lieten hem er een nachtje over slapen. (Konden wij, tegen beter weten in, nog even hoop koesteren.) We noemden wat nadelen: je kunt het alleen hier spelen; je krijgt er geen extra gametijd voor; als we een uitje plannen waardoor er niet gegamed kan worden, is 'ik wil liever met mijn eigen minecraft spelen' geen tegenargument.

Een investering van 50 cent

De volgende ochtend was er natuurlijk niets veranderd. Dus werd er 19 euro aan minecraft uitgegeven. De huur + 50 cent investeerde hij in het huis. Ik denk dat die 50 cent was om ons een plezier te doen. Hij had inmiddels wel door dat wij fan zijn van investeren. De overige € 80,50 stopte hij in zijn spaarpot bij de 50 cent die er al in zat.

Telefoon

Erika vroeg of je voor 100 euro een telefoon kon kopen. We vertelden haar dat je voor 100 euro best een mobiele telefoon kon kopen, maar dat ze daar toch echt te jong voor was. Ze keek net zo beteuterd als toen met het bolletje ijs, maar dit keer hadden we geen escape. Ze kon niets anders verzinnen en besloot haar spaarpot aan te vullen tot 50 euro en de rest - meer dan 50 euro! - te investeren.

Varkens en zo

Inmiddels zijn er drie logeerpartijen verstreken met een aanzienlijk verschil in huuropbrengst. Paul geniet enorm van zijn 30 minuten minecraft per dag. Als hij 's avonds kan gamen praat hij de hele dag (vanaf het moment dat hij 's ochtends zijn ogen opendoet) over wat hij gaat bouwen en wie er rondlopen in zijn wereld. (Ik probeer geïnteresseerd te luisteren, maar kan niet alle wezens reproduceren die hij noemt. Ik kom niet verder dan de varkens waar je blijkbaar op kunt rijden.)

Onbegrensde mogelijkheden

Paul ziet wel dat zijn zusje veel meer huur krijgt dan hij. Dus investeerde hij de eerste twee keer na het kopen van minecraft zonder aarzelen al zijn huuropbrengsten. De inhoud van zijn spaarpot koesterde hij echter, want het idee dat je alles kunt kopen - 81 euro biedt hem onbegrensde mogelijkheden - is toch ook wel heel fijn.

De eerste stap

Erika investeerde er ondertussen op los. Dat investeren dé manier is om slim met geld om te gaan, heeft ze goed opgepikt. Zo zag ze laatst de papieren versie van mijn tekening bij het blogje over de basis van financiële grip. Ze vroeg wat het was en ik antwoordde: de eerste les over omgaan met geld. Voor ik iets anders kon zeggen, riep ze: "Ha, investeren!" Een vleugje trots golfde door mij heen, maar ik moest toch even iets uitleggen: "Eh ja heel goed, en daar zit dus nog een stap voor: zorgen dat je geld overhoudt waarmee je kunt investeren."

Alles

Dat ze zoveel investeerde was overigens ook omdat ze niet kon bedenken wat ze wilde kopen. Ze had de voorlaatste keer nog wel een ding met een scherm uitgekozen waar wij met frisse tegenzin ja tegen hadden gezegd. Toen we vlak voor het bestellen (het was inmiddels coronatijd dus samen naar de winkel zat er niet in) nog even de nadelen opsomden, bleek het haar niet om dat ding te doen maar om de extra schermtijd die ze dacht te kopen. Van weeromstuit investeerde ze alles, ook de inhoud van haar spaarpot.

Leuker dan minecraft

De laatste keer kreeg Paul door dat alleen het investeren van de huur hem nooit op gelijke voet met zijn zusje zou brengen qua huuropbrengsten. Hij keerde zijn spaarpot om en investeerde alles. Misschien hielp het dat we de laatste twee keer uitjes (coronaproof) hebben ondernomen, waardoor hij niet kon gamen, maar waar hij enthousiast over riep: "Dit is leuker dan minecraft."

Weer ijs

Erika vond het de laatste keer tijd voor extra ijsjes. Ze krijgt van ons ook ijsjes, zeker met dit lekkere weer. Maar van een ijsje dat je zelf hebt betaald, heb je veel meer plezier. Dus zocht ze online ijsjes uit, die ik voor haar meebracht toen ik toch boodschappen moest doen.

Alternatieven

Parallel hieraan zijn ze op zoek naar alternatieven. Vooral Paul wil werken, allerlei dingen doen voor geld en samen verzinnen ze andere investeringen die ze kunnen doen. Dat is reden voor nog twee blogjes, eentje over de regels van dit spel zoals ze inmiddels zijn, en eentje over kinderen en geld verdienen.

Leerpunten

• Het besef dat een investering periodiek geld oplevert en dat dat fijn is, is zeker doorgedrongen.
• Het grote bedrag dat van buiten dit spel is gekomen, heeft veel verschil gemaakt. Enerzijds is het jammer dat daardoor niet het langetermijneffect van herinvesteren van je rendement zichtbaar wordt. Anderzijds heeft het ze geleerd dat hoe meer je investeert, hoe meer het oplevert. Als je een keer een meevaller hebt, is het dus slim om die te investeren.
• Geld is een middel, geen doel. Je kunt met geld dingen kopen waar je heel veel plezier van hebt. Je kunt ook heel veel plezier hebben van dingen die geen geld kosten.
• En passant wordt er geoefend met rekenen. Hoe tel je centen en euro's ook al weer bij elkaar op en wat houd je over als je een pak ijsjes koopt? Bij elke andere som die we ze terloops proberen te laten maken, krijgen we als antwoord "Ik heb vakantie." Maar aan dit spel wordt vrolijk en vrijwillig geconcentreerd gerekend.

Leren over investeren

Al eerder probeerden we onze vaste logeetjes wat te leren over persoonlijke financiën en dan met name investeren. We verzonnen voorbeelden die aansluiten bij hun leefwereld om het verschil tussen een investering en een uitgave duidelijk te maken. We maakten er zelfs een bordspel van.

Samen verhuren

Hoewel dat goed ging - het bordspel was populair - wilden we iets anders proberen. Waarom niet het verhuren van een huis naspelen? Oorspronkelijk dachten we het verloop van ons echte verhuurhuis na te bootsen. Dus als we in het echt een reparatie moesten betalen of een maand geen huur zouden ontvangen, dat ook terug te laten komen in het spel.

Simpel

We besloten het simpeler te houden. We hebben ze verteld: jullie krijgen straks 50 euro en daarmee ga je investeren. We gaan naspelen hoe het gaat als je investeert in een huis. Wij hebben ook allebei 50 euro. Van dat geld kopen we met z'n viertjes een huis. Dan hebben we allevier een kamer in dat huis en die kamers gaan we verhuren.
We hebben ze wel foto's van ons verhuurhuis laten zien en verteld dat we in het echt ook een verhuurhuis hebben.

De playmobilprinses en de draak

We hebben contractjes gemaakt en hadden al een houten huisje met vier kamers. Allevier leverden we ons briefje van 50 in en ondertekenden de contracten. Vervolgens hebben we onze namen in of op de kamers geschreven en huurders geselecteerd; er wonen nu onder anderen een heuse playmobilprinses en een draak, een lieve welteverstaan.

Huur

De volgende keer dat ze kwamen, lag er huur in elke kamer. Voor iedereen evenveel, 80 cent. We vertelden ze dat ze drie dingen met het geld konden doen:

1. Investeren in het huis. Dan wordt het huis mooier of fijner om in te wonen en krijg je de volgende keer een klein beetje meer huur.
2. Iets kopen. Alles mag als je er niet te jong voor bent. Verder gelden dezelfde regels als altijd, bijvoorbeeld: dingen die je hier krijgt of koopt, zijn van jou, maar blijven hier (om te voorkomen dat hun pleegouders gek worden van de dingen die voor een weekendje best uit te houden zijn).
3. In je spaarpot stoppen. Dan kan je er later 1 of 2 mee doen.

IJs

"Echt? Mogen we alles kopen? Ook een ijsje?" vroeg Erika. Die hadden we aan zien komen en we hadden al bedacht dat het wat te ver ging om de les dat ijsjes bij de ijssalon duurder zijn dan bij de supermarkt in de ijssalon te leren. Zou ook net wat lullig zijn voor onze geweldige lokale ijsmaker. Dus we vertelden wat een bolletje kost. Beteuterd keek ze naar haar muntjes. 

Genieten

"Maar misschien kan het bij de supermarkt wel. Ga maar mee." Lang stonden we voor de vitrine. Uiteindelijk heb ik samen met haar een pak cornetto-achtige ijsjes gekocht. Op haar initiatief hebben we de ijsjes gedeeld met Meneer en haar broertje. Ze genoot van het ijsje en het uitdelen. Heerlijk om te zien!
Het dubbeltje dat ze overhield, stopte ze in haar spaarpot.
Haar broertje investeerde 50 cent in het huis en stopte 30 cent in zijn spaarpot.

Les 1: Geduld

De volgende keer was er een verschil van 5 cent tussen de huur die ze kregen. Die stuiver maakte niet veel indruk. Dat Meneer, die de volledige huur had geïnvesteerd nog meer kreeg, maakte ook niet uit. Er was dus een leerpuntje voor ons in plaats van voor de kinderen. Meneer en ik leerden dat je, net als met investeren zelf, geduld moet hebben als je kinderen wil leren investeren.

Katapultkalkoenen

Ze kochten allebei een katapultkalkoen, een elastieken schietding. Ook daarvan hebben we geleerd. We dachten namelijk dat ze die dingen wel snel beu zouden zijn en dan zouden bedenken dat ze beter hadden kunnen investeren. Het liep anders: wekenlang waren de kalkoenen favoriet.
Geduld is een schone zaak! To be continued.

Het nut van een diploma

Ik ben wel benieuwd hoe in deze community (welke precies laat ik even in het midden) gedacht wordt over je school afmaken en diploma’s halen. We schoppen tegen heilige huisjes als sparen, hypotheek, en tot je AOW-leeftijd hard werken (dat moet je geld laten doen).

Als je meer geïnteresseerd bent in een sprankelend recept dan in een beschouwing over diploma's, klik dan hier.

Loonslaaf

Waarom heb je een diploma nodig als je toch niet als loonslaaf wil werken? Als je jezelf ontwikkelt met hulp van de schat aan informatie en educatie die op het internet, in bibliotheken en eventueel een losse cursus te vinden is, heb je ook geen diploma nodig voor je vervolgopleiding.

Open deuren

Ik denk zelf dat ten minste een middelbareschooldiploma erg handig is. Het is nou eenmaal een praktische manier waarmee je kan laten zien dat je over bepaalde vaardigheden en kennis beschikt (of hebt beschikt – ophalen is makkelijker dan van scratch beginnen). Een papiertje dat, terecht of onterecht, vele deuren opent.

Paplepel

Ik moet zeggen dat die gedachte (zonder het onterecht-gedeelte) me met de paplepel ingegoten is. Net als sparen, en dat bleek achteraf niet zo’n goed idee.
Of jawel toch: sparen is een goed begin, je legt er een buffer mee aan. Niemand die nu nog twijfelt aan het nut van een buffer toch? Die buffer stelt je in staat bepaalde keuzes te maken, risico’s te nemen.

Ik heb destijds, vanwege die paplepel, zonder morren mijn diploma gehaald. 

Dat heb ik samen met vriendinnetjes gevierd. Ik was er toen blij mee, en nu nog steeds.

Terugvaloptie

Ik zie een diploma ten minste als een soort terugvaloptie. Natuurlijk kun je op allerlei manieren laten zien wat je kunt, kun je ‘het’ op allerlei manieren maken zonder diploma. Als je dan toch een diploma hebt, zit dat diploma al dat andere niet in de weg. Dan gebruik je je diploma gewoon niet.

Lastig

Andersom kan het niet hebben van een diploma je wel erg beperken. Als je graag iets wil doen waarvoor je een diploma nodig hebt, en je hebt geen diploma, wordt het knap lastig. Door geen diploma te halen, snijd je behoorlijk in je opties en dus in je vingers. Het onhandige is dat daar ook je terugvalopties bij zitten.

Tijdelijke baan

Want als het niet direct lukt om met je droom genoeg geld te verdienen om in je levensonderhoud te voorzien, moet je misschien toch op zoek naar een baan, al is het maar tijdelijk. Met een diploma vind je sneller een baan. Kun je de tijd die je niet aan zoeken besteedt, lekker aan je droom besteden.

Vervolgopleiding

Wat nou als je een vervolgopleiding vindt die precies past bij je droom, bij hoe je je wil ontwikkelen, maar waar je wel een diploma voor nodig hebt om toegelaten te worden en je hebt geen diploma? Dan heb je jezelf dus niet alleen de toegang tot al die kennis en vaardigheden ontzegd, maar mis je ook de kans om je daar met gelijkgestemden te ontwikkelen en een goed netwerk op te bouwen.

Handig, nuttig en slim

Kortom: ik denk dat een diploma niet strikt noodzakelijk is, maar wel handig, slim en nuttig.

Zes jaar

Vind ik dat je zes jaar in een diploma moet investeren, ook als je nog geen idee hebt hoe het bijdraagt aan het kunnen leven van je droom? Mwah, dat weet ik niet. Als je iets hebt wat wel bijdraagt aan die droom wat niet te combineren is met het halen van het diploma, zou ik het diploma misschien laten zitten. (Maar als je leerplichtig bent, heb je die keuze niet.)
Tenzij je het leuk vindt natuurlijk, dan moet je het gewoon doen.

Twee jaar

Vind ik dat je een tot twee jaar in een diploma moet investeren als je nog geen idee hebt hoe het bijdraagt aan je droom? Ja! Ik denk dat het het waard is om twee jaar te steken in een investering waar je je leven lang op terug kunt vallen.

Challenge

Een vriendin van mij vindt dat ook. Haar zoon denkt er anders over. Ze is nu een challenge met hem aangegaan. Als ze eind juni 5.000 volgers meer heeft dan hij op youtube, maakt hij zijn school af (hij moet nog 1 jaar na dit jaar).

Recept

Je kunt haar helpen door op haar kanaal te abonneren. Ze vindt het vreselijk om te doen, maar ze is er gek genoeg best goed in. Vooral het filmpje met het recept (briljant recept trouwens) vind ik erg leuk.

Investering: Nederlandse boeken over financiën

Boeken zijn geweldig. Van vrijwel elk boek kun je wat leren. Een boek is een investering in je eigen ontwikkeling en dat is zo ongeveer de beste investering die je kunt doen.

Investeren met weinig geld

Investeer daarom in boeken, bij je lokale boekhandel of via onderstaande links (dan verdien ik er wat aan). Boeken zijn niet duur. Als je lid bent van de bieb kun je ze ook daar lenen; nog goedkoper. Of koop ze tweedehands.

Nederlandse situatie

In dit blog zet ik boeken op een rijtje waarvan je wat kunt leren over geld, over persoonlijke financiën. Het zijn Nederlandse boeken, over de Nederlandse situatie. De meeste tips voor boeken over persoonlijke financiën gaan over Amerikaanse boeken. Algemeen prima, maar ik heb niet zo veel aan tips over 401K en ETF's die je in Nederland niet kunt kopen.

Nederlandse boeken over (persoonlijke) financiën

• Miljonair met een gewone baan - Oeds-Jan Postma (2017)
  Prima boek om mee te beginnen als je financieel de basis op orde hebt en je eerste stappen wil zetten op het gebied van financiële onafhankelijkheid.
• Het leven is te kort om op kantoor te zitten - Lonneke Lodder (2019)
  Fijn en inspirerend boek dat een stuk breder is dan alleen persoonlijke financiën (en Nederland). Ik heb er zelf in mogen figureren en dat vind ik best een beetje stoer. Het overgrote deel van het boek gaat gelukkig niet over mij en het heeft me echt weer aan het denken gezet.
• Hypotheekvrij - Gerhard Hormann (2012) en andere boeken van Gerhard Hormann.
  Met het eerste boek van deze oervader van de Nederlandse aflossers is het voor veel mensen begonnen.
• Duur huis, nooit thuis - Renée Lamboo (2018)
• De financiële detox - Joëlla Opraus Nathalie van Wingerden (2017)
• The happy financial - Marjan Heemskerk (2019)
• Grip op je geld en je leven - Iris Brik (2019)
• Haal alles uit uw geld - Luc van den Borre en Danny Reweghs. (2016)
  Oké dit boek is geschreven voor de Belgische situatie en niet voor de Nederlandse. Hopelijk doe ik met deze tip Vlaamse lezers een plezier.
• Waar doen ze het van? - Erica Verdegaal. (2013) Hier is ook een Belgische editie van.
• Gratis geld voor iedereen - Rutger Bregman (Herziene uitgave, 2019)
• God dobbelt niet op de beurs - Jan Longeval (2019)
  Dit (Vlaamse) boek gaat over beleggen. Uiteraard zijn er veel meer boeken over dat onderwerp. Dit boek gaat net iets breder dan beleggen. Daarom staat hij in dit rijtje.
• Blondjes beleggen beter - Janneke Willemse (2020)
  Ook voornamelijk over beleggen, maar ik kreeg hem als tip dus doe er je voordeel mee.

Niet gelezen

Zoals ik al zei: als ik oppervlakkig zoek naar boeken over persoonlijke financiën, vind ik vooral Amerikaanse boeken. Ik heb een paar uur gesurfd om dit lijstje bij elkaar te krijgen. Ik heb dus ook nog niet al deze boeken gelezen. Sterker nog: ik heb er meer niet gelezen dan wel.

Eigen mening

Toch raad ik je aan ze te lezen, of in ieder geval een paar ervan. Waarom dan? Zodat je ze kunt vergelijken en zelf kunt beoordelen wat je ervan vindt, of het bij je past, of je denkt dat het klopt. Lees en luister die boeken, google de auteurs, de begrippen en verschijnselen waar ze het over hebben. Zo kom je uit bij andere boeken, bij filmpjes, bij blogs en en meer bronnen en kun je je eigen mening vormen.

Principes

Overigens kun je van die Amerikaanse boeken ook wat leren. Veel van de principes die ten grondslag liggen aan financiële onafhankelijkheid, gelden overal. (Vandaar het woord: principes.) Lees ze dus gerust, maar voor wat meer praktische herkenbaarheid en toepasbaarheid kun je beter de Nederlandse boeken lezen.

Tijd

Zo, nu ga ik lezen, want alleen kopen of downloaden is niet genoeg. Je moet dus ook nog wat tijd investeren.

CDO's en saaie sokken

CDO's schijnen gevaarlijk te zijn. Erover bloggen terwijl je ze nog niet helemaal doorgrondt is ook gevaarlijk. Toch doe ik het, omdat ze een grote rol speelden in de crisis van 2008 en ik ze probeer te begrijpen, én omdat Meneer en ik vanochtend een leuke analogie bedachten.

Grijze sokken

Dat kwam zo: Meneer Money Wenkbrauw trok egaal grijze sokken aan.
"Saaahaai," zei ik.
"Waarom heb ik ze dan?" reposteerde hij.
Hij heeft een punt. Ik ben als gevolg van mijn milde sokkenfetisj verantwoordelijk voor de sokkenvoorraad in huize Money Wenkbrauw.

Bundel sokken

Sokken verkopen ze vaak in bundeltjes van vijf. De buitenste twee zijn leuk met een kleurig motiefje; binnenin zitten de saaie. Toch koop ik ze als de prijs voor vijf ook prima is voor drie paar leuke sokken. "En dan kun je die saaie aan als je twee paar sokken over elkaar aan wil trekken," denk ik dan. (Ik ben een koukleum.)

CDO's

Nu naar de CDO's. CDO staat voor collateralized debt obligation. Ik moet steeds denken aan 'bijkomend', net als in collateral damage, maar dat is het dus niet (hoewel ze wel 'damage' kunnen doen). Colleteral betekent hier onderpand. Het is dus een obligatie (kort door de bocht: een lening) met een onderpand. Klinkt veilig; so far so good.

Hypothekenbundel

Het onderpand bij een CDO bestaat vaak uit een bundeling van hypotheken. Je hebt een boel hypotheken, doet er een strik omheen en tadaa, je hebt een CDO. Dat is waar het - simpel gezegd - mis is gegaan. De eerste bundels waren gevuld met betrouwbare hypotheken. Langzamerhand kwamen er steeds meer onbetrouwbare hypotheken in. Allesbehalve saai, wel lelijk.

Ingewikkeld

Een bundeltje met vijf sokken is goed te analyseren (leuk - leuk - saai - saai - leuk) Een bundeltje van vijf hypotheken is al iets ingewikkelder; een bundel met veel hypotheken is behoorlijk moeilijk te analyseren. Dat gebeurde dan ook niet zo nauwkeurig. Het optimisme was groot; met hypotheken kon niets misgaan was het idee, en dan waren er ook nog de ratingbureaus die een dubieuze rol schijnen te hebben gespeeld.

Recipe for disaster

Kortom: men dacht een obligatie met veilig onderpand te kopen, maar het onderpand was helemaal niet zo veilig. Er zaten wel wat hypotheken in waarvan het redelijk zeker was dat ze terugbetaald zouden worden, maar er zaten er ook heel veel in met een behoorlijk terugbetaalrisico. Dat is, in combinatie met een neergaande huizenmarkt, een 'recipe for disaster'.

Kennishonger

Mijn honger naar kennis over de economie en de financiële wereld komt en gaat met vlagen. Op het moment zit ik in een hongervlaag, die ik probeer te stillen door onder andere het luisteren van boeken (nu: Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk) en het kijken van films (vorige week: Big short) en filmpjes (vandaag: Kahn academy over CDO's).

Als je je afvraagt waar dit plaatje op slaat óf op een best vermakelijke manier meer te weten wil komen over de de crisis van 2008, raad ik je Big short aan. Die gaat overigens nog wel wat verder dan CDO's. Ik ga me nog meer inlezen, en dan bekijk ik hem nog een keer.

Rapport Geld en schuld

Geld, financiën, economie. Ik probeer het allemaal beter te begrijpen. Omdat ik ervan overtuigd ben dat me dat helpt bij financiële onafhankelijkheid, en omdat ik het leuk vind.

Lessen 

Ik merk wel dat hier heel erg opgaat  "De les dient zich aan als de leerling er klaar voor is." Meneer Money Wenkbrauw is iets verder met zijn 'opleiding' en vertelt wel eens over nieuwe inzichten die hij heeft opgedaan. Ik kan dat niet altijd volgen en verlies dan snel mijn interesse (arme Meneer, die enthousiast kennis wil delen).

Vervolgens kom ik dagen, weken of maanden later op een vergelijkbaar punt en denk ik "Oooh interessant, daar had hij het over. Eens vragen wat hij nou precies bedoelde." Meneer is eraan gewend hoor :)
We vinden het samen een leuke zoektocht.

Amerika en Nederland

Het is niet altijd makkelijk om antwoorden te vinden op de vragen die ik heb. Zeker niet omdat ik me vaak afvraag hoe het in Nederland en Europa zit. Veel lessen die ik vind, gaan toch over de Amerikaanse situatie: Mr. Money Mustache, Ray Dalio, Warren Buffet. Een deel van hun inzichten is universeel, maar een deel toch ook echt specifiek voor Amerika.

En nu is daar het onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over Geld en Schuld. Ik heb het gedownload en ben het aan het lezen. Ik heb het nog lang niet uit, maar ik ben er nu al heel erg blij mee.

Het is een soort schatkamer

Dat zegt overigens niets over hoe eens of oneens ik het ben met hun aanbevelingen. Nee, er staat gewoon heel veel informatie uit onderzoek en analyse in. Het is een soort schatkamer voor mensen op zoek naar informatie over geld, financiën en economie. Laat ik dat nou zijn. Ik zuig wat er in staat nu lekker in me op. Ik probeer het te begrijpen en pas daarna probeer ik of ik er een mening over kan vormen. Het is heerlijk.

Levenslessen

We probeerden op een speelse manier onze logeerkindjes wat te leren van hoe wij tegen persoonlijke financiën aankijken. Dat ging met wisselend succes, maar zoals wij van hen geleerd hebben: 

Van proberen, kun je leren.

De begrippen aandelen en leningen&rente deden het begrijpelijkerwijs niet zo goed. De favoriete voorbeelden waren denk ik toch wel:

1. Als je een spelletje maakt voor op de Ipad, en het wordt veel gespeeld, kun je daar elke maand geld mee verdienen.

Er werden meteen verhaallijnen voor spelletjes verzonnen. We bespraken ook dat je dan wel een computer of een Ipad moet kopen (of ooit hebben gekocht) en dat dat dus ook één keer geld kost. Én dat het best wel moeilijk is, en dat je er dus wel wat tijd in moet steken om te leren hoe je zo'n spelletje maakt.

2. Als je een hondje koopt, moet je elke dag eten voor hem kopen. 

Je hebt ook veel plezier van een hondje (glinsterende oogjes), geld is niet het enige wat telt, maar het is wel goed om over na te denken of je het kan betalen.

Gefronste voorhoofdjes, maar als ze mochten kiezen zouden ze toch wel een hondje kiezen. Hoewel ... "Je moet wel DRIE keer per dag met een hondje gaan wandelen, ook als het regent." Bij de drie gingen er dreigend drie vingertjes de lucht in. Ik geloof dat die wandelingen (die er blijkbaar al eerder ingeprent waren) meer indruk hebben gemaakt dan het geld. We hebben nog wel even de leukste hondennamen uitgewisseld, want over hondjes dromen kost niets, ook geen natte wandelingen.

3. Als je verhuist naar een groter huis, moet je elke maand meer geld betalen. 

"Haha, dat ga ik echt nooit doen, want ik woon al in een groot huis, en hier hebben we ook een groot huis." Bijval van de ander: "Ja dat zou echt stom zijn." Fijn om te horen dat ze tevreden zijn. Ik heb trouwens nog nooit een kind horen klagen over een te klein huis (ligt dat aan mij?), maar toch: fijn. En ook een fijn idee dat we misschien wel een zaadje hebben geplant tegen ondoordacht altijd alles maar groter willen.

Oliebollen

Naast "Van proberen kun je leren" hebben we nog iets geleerd of, nou ja, in ieder geval weer even goed tussen de oren gekregen: 

Na het schaatsen gingen we oliebollen halen. Ons logeetje wilde ook wel wat drinken. 

Op mijn: "We gaan thuis lekker wat drinken," reageerde hij erg teleurgesteld. Ik legde uit dat we al best wat geld uit hadden gegeven aan schaatsen en oliebollen en dat we op het drinken wat wilden besparen door dat thuis te doen, "... want het drinken thuis is veel goedkoper. Weet je nog?" 

Het leek of er ineens wat kwartjes vielen: "Ja, we moeten zo min mogelijk boodschappen doen en dan sparen en dan iets slims met het geld doen!"

Het klonk voor mij alsof hij niets meer wilde kopen, dus ik zei dat we geen honger moesten lijden.

"Neehee," hij keek me aan met zo'n begrijp-me-dan-blik, "ik zei toch ZO MIN MOGELIJK, dat betekent niet niets, dus dan hebben we ook geen honger." 

O ja, das waar ook:

Je hoeft geen gekkie te worden die alleen maar ganzetongen uit de tuin van de buurman eet (no offence).

Hoera!

Toen ik de blogtitel 'Aan de vroege kant juichen' schreef, had ik ook andere dingen in mijn hoofd dan die stomme rendemixrekening. Maar ik kon die onderwerpen niet met elkaar combineren. Vandaag nummer twee, en die is een stuk leuker:

Ik heb weer een baan

Yes, ik heb een leuke baan. Het is de baan waar ik in september over schreef: "Ik doe zoveel mogelijk dingen waar ik blij van word, en ik denk dat ik van deze baan heel blij word." Toen werd ik niet aangenomen. Gelukkig is het een snelgroeiend bedrijf en hadden ze nog iemand nodig, mij dus. Hoera, jippie, juichjuich.

Juich ik te vroeg?

Maandag ga ik beginnen. Ik heb er veel zin in, én ik vind het spannend. Want wat nou als ik het toch niet zo leuk blijk te vinden? Wat nou als ik het niet zo goed doe als de werkgever van me verwacht? Vandaar dus dat ik af en toe denk dat ik wat aan de vroege kant juich als ik dit nu al uitbundig vier en van de daken schreeuw.

Omdenken

Gelukkig kan ik daar ook de omdenkgedachte tegenaan gooien: Wat als alles lukt? Iets specifieker voor mijn geval: Wat als het nog leuker is dan ik dacht? Wat als ik het beter doe dan verwacht?

Stoppen is altijd een optie

En dan heb ik ook nog altijd de mogelijkheid om weer te stoppen als het niet (wederzijds) bevalt. Dan heb ik weer wat geleerd, ben ik een ervaring rijker. Voor het geld hoef ik het nog niet te doen. Dat is gewoon mooi meegenomen. Ik zie het dan ook niet als een breuk in mijn voorproefpensioen, want ik ga iets doen wat me heel leuk lijkt. Working life, here I come!

De bieb heeft het allemaal

In februari schreef ik over Kyosaki en Rich Dad Poor Dad. Het heeft even geduurd maar inmiddels heb ik het boek van de bibliotheek. Het is helemaal uit Gorinchem gekomen. Met een trekschuit voor mijn gevoel. Grappig hoe je -ik in ieder geval- gewend bent geraakt aan korte levertijden. Een week is al lang. De bieb neemt rustig een half jaar. Maar ik heb het boek nu wel.

Ik ben er ambivalent over. Ik heb zo mijn bedenkingen bij een aantal dingen die Rich Son schrijft. Maar één van zijn tips vind ik wel echt een heel goede, en ik kan er geen downside aan ontdekken. Zijn advies is:

Leer hoe geld werkt.

Financiële kennis is macht. Als je weet hoe geld werkt, kun je het voor je laten werken. 

(Hee 'geld laten werken' die term gebruikt Mister Money Mustache ook.)

Geld is interessant

Yes! Ik houd van dingen leren. Ik moet wel bekennen dat ik 'vroeger' dan niet meteen aan het onderwerp geld dacht. Eerder aan taal, geschiedenis-achtige dingen en hoe machines werken. Maar ik ben inmiddels ook enthousiast over het onderwerp 'geld'. (Leuke bijkomstigheid is dat geschiedenis een rol speelt bij het begrijpen van hoe de wereld van het geld in elkaar zit. Én in de lessen die ik tot nu toe gevonden heb, wordt 'de economie' regelmatig met een machine vergeleken. Toch een score van twee uit drie van mijn oorspronkelijke interesses.)

America first

Ik zoek nu dus lessen over geld en economie. Het valt me daarbij op, dat veel van wat ik vind, geschreven of gemaakt is door Amerikanen. De lessen gaan uit van de Amerikaanse situatie. En die is anders dan de Nederlandse. Los van dat niet elke Nederlander een creditcardschuld heeft, zijn er bijvoorbeeld ook andere regels, een ander sociaal stelsel en andere belastingen.

Natuurlijk zijn veel basics hetzelfde. Als Ray Dalio uitlegt wat een transactie is, dan kan ik dat probleemloos naar het Nederlands vertalen (toch ook nog wat taal: 3 uit 3). Maar als je iets verder gaat, kom je toch al snel bij hoe het in Amerika werkt.

Terug naar de bieb

Op zoek naar lessen voor de Nederlandse of Europese situatie, kwam ik weer bij de bieb uit. Ik had voor de Chinareis mijn abonnement uitgebreid. Dat was toen ik nog wat sceptisch was over die Chinareis. Stel dat ik het niks zou vinden, dan wilde ik wel wat (e-books) te lezen hebben.

Dat liep anders, maar het uitbreiden van mijn abonnement was niet voor niets.

Ik ontdekte de luisterbieb (waar volgens mij ook best wel wat boeken in staan die je kunt beluisteren als je geen lid bent, dat is even een off-topic-tip). En in de luisterbieb vond ik mijn eerste bron over de Nederlandse situatie. Een hoorcollege over de wereld van het geld. En er staat dan wel wereld, maar de focus, het uitgangspunt is toch echt de Nederlandse situatie.

Ik luister dat college, of eigenlijk die colleges, nu via een app op mijn telefoon. Best hip. Van trekschuittempo tot met de snelheid van het licht in je oren. De bieb heeft het allemaal.